Osnivanje Fakulteta srpskih studija u Nišu izazvalo je oštre podele u javnosti, iako slične institucije u regionu i širom Evropske unije uživaju neupitnu podršku svojih država i akademskih zajednica.
U Zagrebu, Fakultet hrvatskih studija postoji od 1992. godine. Osnovan je političkom odlukom državnog vrha pod vođstvom Franje Tuđmana. U Srbiji, Fakultet srpskih studija otvorio je pitanje koje u Hrvatskoj ili u drugim državama EU nikada nije ni postavljeno.
Univerzitet u Nišu osnovan je 15. juna 1965. iz fakulteta koji su do tada bili u sastavu Univerziteta u Beogradu. Univerzitet u Beogradu vuče korene iz Velike škole koju je 1808. osnovao Dositej Obradović, a status univerziteta dobija zakonom 1905. godine.
Te 1905. Hrvati nisu imali sopstvenu državu. Živeli su u okviru Kraljevine Hrvatska i Slavonija, administrativne jedinice unutar Austro-Ugarske, sa ograničenom autonomijom, dok su ključne odluke donosili centri moći u Beču i Budimpešti.
U Srbiji, kao i u Hrvatskoj i širom Evropske unije, fakultete osniva država i finansiraju se iz poreza građana. Razlika nije institucionalna. Razlika je u političkoj reakciji.
Tonino Picula redovno kritikuje Srbiju zbog „prosrpske politike“, „zastoja na evropskom putu“ i „pritisaka na akademsku zajednicu“, nazivajući vlast u Beogradu autokratskom. Istovremeno, u Hrvatskoj se institucionalno oblikovanje nacionalnog identiteta ne dovodi u pitanje.
Kulturni standard je podjednako jasan. Nastupi Marka Perkovića Tompsona tretiraju se kao legitimni javni događaji. Zašto je u jednoj državi nacionalni identitet akademska norma, a u drugoj politički problem?
Operacija Oluja, tokom koje je proterano između 200.000 i 250.000 Srba, deo je zvaničnog nacionalnog narativa Hrvatske. Tonino Picula, izvestilac Evropskog parlamenta za Srbiju, u avgustu 2025. objavio je fotografiju iz 1995. na kojoj je u vojnoj uniformi sa oružjem, povodom godišnjice te operacije. To u evropskoj politici ne izaziva nikakvu osudu.
Pitanje broja žrtava i prirode logora Jasenovac predmet je dugogodišnjih istraživanja vodećih svetskih stručnjaka za Holokaust i genocid. Iako postoje razlike u procenama broja žrtava, među relevantnim autoritetima ne postoji dilema o karakteru i surovosti režima NDH. Među njima je i Gideon Grajf, izraelski istoričar i jedan od vodećih istraživača Holokausta, poznat po radu na Aušvicu, koji Jasenovac naziva „Aušvicom Balkana“ i upozorava da je broj žrtava često potcenjivan.
Upravo zato političke reakcije dobijaju posebnu težinu.
Tonino Picula javno je osudio izložbu o Jasenovcu u Evropskom parlamentu u Strazburu kao „propagandu i manipulaciju“, osporavajući njen pristup, način predstavljanja i broj žrtava. Time je to pitanje prebacio u političku arenu Evropske unije, gde se Srbija svodi na predmet kritike, a ne na stranu koja učestvuje u tumačenju sopstvenog istorijskog iskustva.
Time se politička procena postavlja iznad naučnog konsenzusa. Zato ovo nije akademska rasprava. Ovo je granica na kojoj prestaju standardi, a počinje politika.
Aleksandar Čupić glavni i odgovorni urednik portala ePančevo
Pročitajte još:
NA DANAŠNJI DAN: Proboj jasenovačkih logoraša i sećanje na genocid
Zločin koji se prikriva: Jasenovac jeste srpska reč za genocid
