Deliblatska, Banatska, Velika peščara, „Mala Sahara“… samo su neki od sinonima za ovu dragocenu i prostranu oblast u Južnom Banatu, koja se proteže između Dunava i padina Karpata, okružena plodnim poljoprivrednim zemljištem.
Pruža se pravcem severozapad – jugoistok na površini od 350 kilometara kvadratnih, dok 62% teritorije Peščare pripada opštini Kovin. Nastala je tokom ledenog doba od moćnih naslaga eolskog silikatno-karbonatnog peska. U savremenom periodu vetar košava oblikovao je izražen dinski reljef, čije su nadmorske visine između 70 i 200 metara. Umereno kontinentalna klima, odsustvo površinskih vodotokova i peščana zemljišta uslovila su osobene životne zajednice, koje su izdvojene u posebnu biljno-geografsku oblast Deliblatikum.
U jedinstvenom mozaiku ekosistema, nalaze se tipične vrste flore i faune od kojih su mnoge prirodne retkosti značajne po međunarodnim kriterijumima. Bogata flora sa preko 900 vrsta, podvrsta i varijeteta obiluje raritetima, reliktima, endemima i subendemima, kao što su banatski božur, pančićev pelen, šerpet, bademić, peščarsko smilje i kleka – jedini samonikli četinar panonske nizije. Kao poslednja i najveća oaza peščarsko-stepske, šumske i močvarne vegetacije koja je nekada dominirala panonskom nizijom, SRP “Deliblatska peščara” je jedan od najvažnijih centara biodiverziteta u Srbiji i Evropi i najznačajnije stepsko područje kod nas. Stoga, Rezervat predstavlja jedinstven naučni poligon.
Među retkostima faune ističu se vrste sa stepskih staništa: pustinjski mravi, mravlji lav, banatski soko, orao krstaš, stepski skočimiš, tekunica, slepo kuče, stepski tvor i druge. Za neke od njih, Deliblatska peščara je jedino ili jedno od malobrojnih preostalih staništa u Srbiji. U zaštićenom prirodnom dobru nalazi se deo reke Dunav sa ritovima i adama. Vode bogate ribom i mrestilišta značajno su stecište i masovno zimovalište ptica vodenih staništa, zbog čega je Deliblatska peščara 1989. godine proglašena za međunarodno značajno stanište ptica (IBA). Ovde se gnezde mnoge retke vrste: mala bela čaplja, žuta čaplja, ibis i lasta bregunica.
Aktivnosti
Školsko rekreativni centar „Čardak“ (6 kilometara od sela Deliblato), nekadašnje omladinsko naselje „Paja Marganović“ predstavlja jedno od značajnijih izletišta na prostoru cele Deliblatske peščare. Okružen borovim, bagremovim i jasenovim šumama, ispresecan obeleženim pešačkim stazama sa info tablama i otvorenim terenima za košarku, rukomet, odbojku, mali fudbal, teretanom na otvorenom, na prostoru od preko 200 hektara, sa 2 renovirana paviljona („Nera“ i „Brzava“) kapaciteta do 130 ležajeva, restoranom kapaciteta do 400 gostiju, kafe barom, prodavnicom i suvenirnicom – pruža ogromne mogućnosti za upražnjavanje različitih aktivnosti.
Poznato je i utvrđeno da vazduh u Peščari, posebno u delu u starih borovih šuma poseduje izuzetno korisna fizičko-hemijska svojstva, te se boravak preporučuje deci, rekonvlasecentima, astmatičarima, sportistima, ali i svima onima koji žele potpun odmor i uživanje u prirodnim lepotama jedinstvenog predela prirode.
Foto safari, posmatranje ptica, pešačenje u prirodi, sakupljanje i raspoznavanje lekovitog i aromatičnog bilja, lov u ograđenim lovištima, vožnja bicikla, rekreacija na otvorenom, edukacija o značaju očuvanja biodiverziteta, samo su neke od aktivnosti u prostoru Specijalnog rezervata prirode. Na prvom mestu je svakako važnost očuvanja ovog specifičnog biodiverziteta, koji treba negovati i čuvati za generacije koje dolaze, a sve aktivnosti usmeriti u cilju podizanja ekološke svesti i zaštite.
Edukativni centar „Čardak” koji se nalazi na samom ulazu u Rezervat otvoren je 2010. Godine, sa ciljem da kroz prezentaciju i organizovanu edukaciju o principima održivog gazdovanja, nadzoru i upravljanju, poveća svest korisnika područja ka neminovnosti zaštiti prirode i sprečavanju opadanja biološke raznovrsnosti. Osnivanje multifunkcionalnog Edukativnog centra, okruženog obeleženim stazama koje su opremljene informativnim tablama, odmorištima i osmatračnicama, omogućuje upotpunjen boravak u prirodi prvenstveno đacima, studentima i stručnjacima bioloških nauka. Ovde će se moći dobiti informacije i potražiti pomoć, uzeti propagandni materijal, kupiti autentični suveniri i pripremati lokalni i međunarodni projekti.
